ગુજરાત સરકારના કર્મચારીઓ માટે સેવાકીય કારકિર્દીમાં આગળ વધવા અને કાયમી થવા માટે ખાતાકીય પરીક્ષાઓ (Departmental Exams) ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સરકારી ઠરાવો (GR) અને નિયમો મુજબ, દરેક વર્ગના કર્મચારી માટે આ પરીક્ષાઓ પાસ કરવી ફરજિયાત છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ સરકારી કર્મચારીઓને ખાતાકીય પરીક્ષાના નિયમો, તેની અગત્યતા અને તૈયારી માટેની સંપૂર્ણ માહિતી પૂરી પાડવાનો છે.
ખાતાકીય પરીક્ષા પાસ કરવી એ માત્ર પ્રમોશન (બઢતી) માટે જ નહીં, પરંતુ ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ (Higher Pay Scale) અને સેવાના અન્ય લાભો મેળવવા માટે પણ અનિવાર્ય છે.
ખાતાકીય પરીક્ષાના નિયમો અને GR
ખાતાકીય પરીક્ષા બાબત
| GR No. | Date | GR Title/Subject | |
|---|---|---|---|
| તલમ/૧૦૨૦૨૪/૧૮૬/ક | 23/04/2025 | સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા/સીધી ભરતીથી નિમણૂક પામતાં રાજય સરકારના વર્ગ-૧ અને વર્ગ-૨ રાજ્યપત્રિત અધિકારીઓ માટે ‘કોમન ફાઉન્ડેશન કોર્ષ’ નિયત કરવા બાબત. | Download |
| GS/2021/20/BPN/10/2021/79829/K | 02/09/2023 | The head clerk, Class III (Pre - service training and passing of Post - Training Examination) (Amendment) Rules, 2023 | Download |
| GS/2021/09/BPN/10/2021/79829/K | 08/06/2021 | Head Clerk, Class III (Pre-service Training and passing of Post-Training Examination) Rules, 2021 | Download |
| GS-2020-28-BPN-102015-99-K | 23/09/2020 | Senior Clerk, Class III,(Pre-service Training and passing of post-tarining examination)(Amendment)Rules,2020. | Download |
| GS-2019-32-KTP-102014-1509-K | 11/01/2019 | Gujarat Civil Services (Conditions of Service relating to Departmental Examination)(General) (Amendment) Rules,2019 | Download |
| GS/2013/12/BPN/2012/1155(694580)/K | 26/04/2018 | Deputy Section Officer's (Condition of Service relating to pre-service Training and passing of Post-Training Examination) (Amendment) Rules, 2018 | Download |
| GS-2017-27-BPN-102015-99/K | 21/08/2017 | Senior Clerk, Class-III, (Pre-service Training and passing of post training Examination) Rules, 2017 | Download |
| GS-2015-34-KTP-102014-1509-K | 07/10/2015 | Gujarat Civil Services (Conditions of Service relating to Departmental Examination)(General) (Amendment) Rules,2015 | Download |
| GS/2015/12-A/KTP/102014/1509/K | 31/03/2015 | Gujarat Civil Services (Conditions of Service relating to Departmental Examination)(General) Rules,2015 | Download |
| GS/2013/11/ભપન/2012/1155(694580)/K | 28/06/2013 | Deputy Section Officer's (Condition of Service relating to pre-service Training and passing of Post-Training Examination) Rules, 2013 | Download |
| GS/2010/26/KTP/10/2008/181314(130)/K | 03/04/2010 | Gujarat Section Officers Departmetal Examination (Amendment) Rules, 2010 | Download |
| GS/2010/25/RTR/11/2007/319662(1429)/K | 03/04/2010 | Probationary Section Officers( Condition of Service Relating Of Training and Passing Of Pre-service Examination Rules, 2010 | Download |
| GS/2006/29/ખતપ/102006/616/K | 12/09/2006 | Gujarat Sachivalaya(Condition Of service relating to clerks and Typists training and passing of departmental examination), (Amendment) Rules, 2006 | Download |
| GS/2006/28/ખતપ/102006/615/K | 04/09/2006 | Gujarat Section Officers Departmetal Examination (Amendment) Rules, 2006 | Download |
| ખતપ-૧૦૦૪-૧૪૭૩-ક | 29/07/2006 | ખાતાકીય પરીક્ષાના ધોરણોમાં ફેરફાર કરવા બાબત. | Download |
| ખતપ-૧૦૦૪-૧૪૭૩-ક | 17/02/2006 | બઢતી માટેની ખાતાકીય પરીક્ષાના ધોરણોમાં ફેરફાર કરવા બાબત. | Download |
| રઅત-૧૦૦૫-૮૩૬-ક | 21/12/2005 | સીધી ભરતીના અધિકારીઓની પૂર્વ સેવા તાલીમાન્ત પરીક્ષામાંથી મૂક્તિ આપવા અંગે. | Download |
| ખતપ-૧૦૨૦૦૨-૧૦૯૯-ક | 24/11/2004 | ખાતાકીય પરીક્ષાઓ નિયમિત રીતે યોજવા બાબત. | Download |
| ખતપ-૧૦૦૩-૬૬-ક | 29/05/2003 | બઢતી માટેની ખાતાકીય પરીક્ષાની ફી ની રકમમાં વધારો કરવા બાબત. | Download |
| ખતપ-૧૦-૨૦૦૩-૧૫-ક | 26/03/2003 | ખાતાકીય પરીક્ષા પાસ કર્યાની તારીખ બાબત. | Download |
| ખતપ-૧૦૨૦૦૨-૧૦૯૯-ક | 14/11/2002 | ખાતાકીય પરીક્ષામાંથી ૪૫ વર્ષે મુક્તિ આપવાના પ્રસંગે પૂર્વ મંજૂરી મેળવવા બાબત | Download |
| GS/2001/22/RTR/10/2000/U.O/65/K | 11/09/2001 | Gazzeted officer (Pre service and Examination) (Amendment) Rules, 2001 | Download |
| ખતપ-૧૦૯૮-૧૫૦૭-ક | 04/01/2000 | ૪૫ વર્ષની વય ધરાવતા સરકારી કર્મચારીઓને ખાતાકીય પરીક્ષામાંથી મુક્તિ આપવા બાબત | Download |
| ખતપ-1098-1684-K | 09/06/1999 | Standard for Passing the Departmental Examinations Regarding | Download |
| GS-92-35-RTR-1090-1465-K | 15/09/1992 | Probationary Section Officers( Condition of Service Relating Of Training and Passing Of Pre-service Examination (Amendment) Rules, 1992 | Download |
| એઓપી-૧૦૯૧-૨૮-મ | 20/12/1991 | બઢતીની તકોનો અભાવ અથવા બઢતીની મર્યાદિત તકોના પ્રશ્ન હલ કરવા માટે અમલમાં મુકેલ ઉચ્ચત્તર પગાર ધોરણ યોજના ખાતાકીય પરીક્ષા મુક્તિ અંગે | Download |
| ખતપ-૧૦૮૯-ક | 30/03/1989 | ખાતાકીય પરીક્ષાઓ અંગે સામાન્ય પધ્ધતિ અપનાવવા બાબત. | Download |
| ખતપ-૧૦૭૯-૩૭૦૧-ક | 19/12/1979 | ખાતાકીય પરીક્ષાઓમાં પ્રાપ્ય કૃપા ગુણ ઉપરાંત વધારાના કૃપાગુણ ઉમેરી આપવાની સત્તા વહીવટી વિભાગોના સચિવશ્રીઓને આપવા બાબત. | Download |
| રઅત-૧૧૭૦-૭૯-K | 25/09/1979 | Repeatition of Syllabus in the Departmental Exam and Pre -Service Training Exam. Meant for the Directly Recruited Gazzeted Officer - Avoidance of | Download |
| રઅત/૧૧૭૦/૭૯/ક | 25/09/1979 | સીઘી ભરતીના રાજ્યપત્રિત અધિકારીઓએ પાસ કરવાની પૂર્વ સેવા તાલીમની પરીક્ષા તથા ખાતાકીય પરીક્ષામાં અભ્યાસક્રમનુ પુનરાવર્તન ટાળવા અંગે | Download |
| GS/79-68/રઅત/1270/78-K | 06/09/1979 | Gazzeted Officers (Pre Service Training and Examination) (Amendment) Rules, 1979 | Download |
| ગસ/૭૯-૬૮/રઅત/૧૨૭૦/૭૮-ક | 06/09/1979 | રાજ્યપત્રિત અધિકારીઓના (નોકરી પૂર્વેની તાલીમ અને પરીક્ષા) (પ્રથમ સુધારો) નિયમો, ૧૯૭૯ | Download |
| સખપ-1173/K | 09/03/1973 | The Gujarat Section Officers' Departmental Examination Rules, 1973 | Download |
| GS,71-77/ખતપ/1367-71/K | 25/06/1971 | Gujarat Sachivalaya(Condition Of service relating to clerks and Typists training and passing of departmental examination), Rules, 1971 | Download |
| ખતપ-1367/71-K | 25/06/1971 | Rules for in-service training for Clerks and Typists in the Departments of Secretariat and Offices of Gujarat public service commission and Gujarat Viggilance Commission | Download |
| ગસ/૭૧-૭૭/ખતપ/૧૩૬૭/૭૧-ક | 25/06/1971 | ગુજરાત સચિવાલય (કારકુનો અને ટાઇપીસ્ટોની તાલીમ અને ખાતાકીય પરીક્ષા પાસ કરવા અંગે નોકરીની શરત) નિયમો ૧૯૭૧ | Download |
| ખતપ-૧૩૬૭/૭૧-ક | 25/06/1971 | સચિવાલયના વિભાગો તથા ગુજરાત રાજય સેવા કમિશન અને ગુજરાત તકેદારી કમિશનની કચેરીઓમા કારકૂનો અને ટાઇપીસ્ટો માટેની નોકરી અંતર્ગત તાલીમ માટેના નિયમો | Download |
| રઅત-૧૧૭૦-ક | 20/04/1970 | The Gazzeted Officers Training and Examination Rules, 1970 | Download |
| રઅત/૧૧૭૦-ક | 20/04/1970 | રાજ્યપત્રિત અધિકારીઓની તાલીમ અને પરીક્ષા અંગેના નિયમો, ૧૯૭૦ | Download |
ગુજરાત સરકારના સામાન્ય વહીવટ વિભાગ (GAD) દ્વારા સમયે સમયે ખાતાકીય પરીક્ષાઓ સંબંધિત ઠરાવો (GR) બહાર પાડવામાં આવે છે. આ પરીક્ષાઓ મુખ્યત્વે કર્મચારીઓની કામગીરી, નિયમોની જાણકારી અને વહીવટી ક્ષમતા ચકાસવા માટે લેવાય છે.
ખાતાકીય પરીક્ષાઓ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
- કાયમી નિમણૂક (Regularization): પ્રોબેશન પિરિયડ (Probation Period) પૂર્ણ કરવા અને સેવામાં કાયમી થવા માટે પરીક્ષા પાસ કરવી ફરજિયાત છે.
- પ્રમોશન (બઢતી): ઉપલી જગ્યા પર બઢતી મેળવવા માટેની પાત્રતામાં ખાતાકીય પરીક્ષા પાસ કરેલી હોવી એ મુખ્ય શરત છે.
- ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ: નિયત સમય મર્યાદામાં પરીક્ષા પાસ ન કરવા પર ઉચ્ચતર પગાર ધોરણના લાભો અટકી શકે છે.
- કાર્યક્ષમતામાં વધારો: આ પરીક્ષાઓ કર્મચારીઓને નાણાકીય નિયમો, સેવાકીય નિયમો (Service Rules), અને ઓફિસ પ્રક્રિયાઓથી માહિતગાર કરે છે, જેનાથી તેમની કાર્યક્ષમતા વધે છે.
- પારદર્શિતા: બઢતી અને અન્ય લાભો માટે એક પારદર્શક અને મેરિટ-આધારિત સિસ્ટમ ઊભી થાય છે.
ખાતાકીય પરીક્ષાના મુખ્ય નિયમો
- પરીક્ષા માટેની પાત્રતા: સરકારી સેવામાં જોડાયા પછી નિયત સમયગાળામાં કર્મચારી પરીક્ષા આપવા માટે પાત્ર બને છે.
- પ્રયત્નોની સંખ્યા (Number of Attempts): સામાન્ય રીતે, કર્મચારીને પરીક્ષા પાસ કરવા માટે મર્યાદિત સંખ્યામાં તકો આપવામાં આવે છે.
- પરીક્ષાનો સિલેબસ: પરીક્ષાનો અભ્યાસક્રમ સામાન્ય રીતે ગુજરાત મુલ્કી સેવા નિયમો, નાણાકીય નિયમો, ઓફિસ મેન્યુઅલ અને જે તે વિભાગના સંબંધિત કાયદાઓ પર આધારિત હોય છે.
- પાસિંગ માર્ક્સ: દરેક પેપરમાં અને એકંદરે પરીક્ષામાં પાસ થવા માટે લઘુત્તમ ગુણ મેળવવા જરૂરી છે.
- પરિણામ અને નિષ્ફળતા: પરીક્ષા પાસ ન કરનાર કર્મચારીના ઇજાફા (Increments) અથવા પ્રમોશન અટકાવવામાં આવી શકે છે. જોકે, તેમને ફરીથી પરીક્ષા આપવાની તક મળે છે.
- મુક્તિના નિયમો: અમુક ખાસ સંજોગોમાં, જેમ કે ૫૦ વર્ષથી વધુ ઉંમર અથવા શારીરિક અક્ષમતાના કિસ્સામાં, સરકારના નિયમો મુજબ પરીક્ષામાંથી મુક્તિ મળી શકે છે.
ખાતાકીય પરીક્ષાની પ્રક્રિયા
- જાહેરાત: સંબંધિત વિભાગ દ્વારા પરીક્ષાની તારીખ અને અરજી પ્રક્રિયાની જાહેરાત કરવામાં આવે છે.
- અરજી: કર્મચારીઓએ ઓનલાઈન અથવા ઓફલાઈન માધ્યમથી અરજી કરવાની રહે છે.
- પરીક્ષા: નિર્ધારિત કેન્દ્રો પર પરીક્ષા લેવામાં આવે છે.
- પરિણામ: પરીક્ષાનું પરિણામ જાહેર કરી, તેની નોંધ કર્મચારીની સર્વિસ બુક (Service Book) અને HRMS રેકોર્ડમાં કરવામાં આવે છે.
કર્મચારીઓ માટે ફાયદા અને ગેરફાયદા
ફાયદા (Pros):
- પરીક્ષા પાસ કરવાથી કારકિર્દીમાં વૃદ્ધિ નિશ્ચિત બને છે.
- જ્ઞાન અને કૌશલ્યમાં વધારો થાય છે.
- બઢતી અને નાણાકીય લાભો સમયસર મળે છે.
- આત્મવિશ્વાસમાં વધારો થાય છે.
ગેરફાયદા (Cons):
- પરીક્ષા પાસ ન કરવાથી માનસિક તણાવ વધી શકે છે.
- નોકરીની સાથે પરીક્ષાની તૈયારી કરવી પડકારજનક બની શકે છે.
- નિષ્ફળતાના કિસ્સામાં કારકિર્દીની પ્રગતિ અટકી જાય છે.
કર્મચારીઓ માટે માર્ગદર્શન
- નોકરીમાં જોડાયા પછી તરત જ તમારા વિભાગના ખાતાકીય પરીક્ષાના નિયમો વિશે જાણકારી મેળવો.
- સિલેબસ મુજબ યોગ્ય પુસ્તકો અને મટીરીયલ વસાવી તૈયારી શરૂ કરો.
- જૂના પ્રશ્નપત્રોનો અભ્યાસ કરો જેથી પરીક્ષાની પેટર્ન સમજી શકાય.
- સમયસર અરજી કરો અને પરીક્ષાની તૈયારી માટે સમયપત્રક બનાવો.
- જો પ્રથમ પ્રયત્નમાં નિષ્ફળ થાઓ, તો નિરાશ થયા વિના ફરીથી તૈયારી કરો.
FAQ – વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ખાતાકીય પરીક્ષા આપવી ફરજિયાત છે?
હા, મોટાભાગના સરકારી વિભાગોમાં વર્ગ-૩ અને અમુક કિસ્સામાં વર્ગ-૨ ના કર્મચારીઓ માટે સેવામાં કાયમી થવા અને બઢતી મેળવવા માટે તે ફરજિયાત છે.
પરીક્ષા પાસ કરવા માટે કેટલા પ્રયત્નો મળે છે?
પ્રયત્નોની સંખ્યા વિભાગ અને પોસ્ટ મુજબ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે ૩ થી ૫ તક આપવામાં આવે છે.
પરીક્ષા પાસ ન કરીએ તો શું થાય?
નિયત પ્રયત્નોમાં પરીક્ષા પાસ ન કરવા પર તમારા વાર્ષિક ઇજાફા, ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ અને બઢતી પર સીધી અસર થઈ શકે છે.
શું પરીક્ષામાંથી મુક્તિ મળી શકે છે?
હા, સરકારના નિયમો મુજબ અમુક ચોક્કસ વયમર્યાદા (દા.ત. ૫૦ વર્ષ) પૂર્ણ થયા પછી અથવા ગંભીર શારીરિક અક્ષમતાના કિસ્સામાં મુક્તિ મળી શકે છે.
પરીક્ષાની તૈયારી માટે શ્રેષ્ઠ પુસ્તકો કયા છે?
તૈયારી માટે ગુજરાત મુલ્કી સેવા નિયમો (GCSR), નાણાકીય સત્તાના નિયમો, અને તમારા વિભાગને લગતા કાયદા-નિયમોના પુસ્તકો તેમજ ખાનગી પ્રકાશનોની ગાઈડ ઉપયોગી થઈ શકે છે.