લોકશાહીમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી નક્કી કરવા માટે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ – ૨૦૦૫ (RTI Act) એ સામાન્ય નાગરિકોના હાથમાં એક શક્તિશાળી શસ્ત્ર છે. આ કાયદા દ્વારા કોઈપણ નાગરિક સરકારી તંત્ર પાસેથી જરૂરી માહિતી માંગી શકે છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા આ કેન્દ્રીય કાયદાના અસરકારક અમલીકરણ માટે વિવિધ નિયમો અને ઠરાવો (GR) પસાર કરવામાં આવ્યા છે.
Right To Information
| Sr. No. | Guideline/Title | PDF Download |
|---|---|---|
| 1 | Right to Information Act,2005(English) | Download |
| 2 | Right to Information Act, 2005 (Gujarati) | Download |
| 3 | Gujarat Right to Information Rules, 2010 (English) | Download |
| 4 | Gujarat Right to Information Rules, 2010(Gujarati) | Download |
| 5 | Notification 1 Constitution of Gujarat Information Commissio | Download |
| 5(A) New Notification - Reconstitution of Gujarat Information Commission | Download | |
| 6 | Notification 2 - Appointment of State Chief Information Commissioner | Download |
| 6(A) New Notification - Appointment of State Information Commissioners | Download | |
| 6(A)1 New Notification - Appointment of State Information Commissioners | Download | |
| 6(B) Terms & Condition of State Chief Information Commissioner | Download | |
| 6(C) Terms & Condition of State Information Commissioner | Download | |
| 7 | Circular for Address and Correspondence with State Information Commission - Dt. 24-02-2006 | Download |
| 8 | Circular for getting Booklet of RTI Act, 2005 - Dt. 24-02-2006 | Download |
| 9 | Notification 3 - Head Quarter of Gujarat Information Commission | Download |
| 10 | Quarterly Information & Maintenance of Register Circular Date 25-05-09 (download font) | Download |
| 10.1 Register -1 & 2 | Download | |
| 10.2 Statement - 1 | Download | |
| 10.3 Statement - 2 | Download | |
| 10.4 Statement - 3 | Download | |
| 10.5 Statement - 4 | Download | |
| 10.6 Statement - 5 | Download | |
| 10.7 Statement - 6 | Download | |
| 10.8 Statement - 7 | Download | |
| 10.9 Statement - 8 | Download | |
| 10.10 Statement - 9 | Download | |
| 10.11 Statement - 10 | Download | |
| 11 | Notification of Home Dept - List of Exempted Organizations From Right To Information Act | Download |
| 12 | Budget Head (Receipt) | Download |
| Fee And Other Charges Received To The Local Self Government/Board/Corporation/Autonomous Institutions Under RTI Act | Download | |
| 13 | Proactive Disclosures | |
| 13.1 ARTD Group-1 | Download | |
| 13.2 ARTD Group-2 | Download | |
| 13.3 ARTD Group-3 | Download | |
| 13.4 ARTD Group-4 | Download | |
| 13.5 NRI | Download | |
| 13.6 RTI-Cell | Download | |
| 14 | RTI applications receieved by a public authority regarding information concerning other public authority / public authorities | |
| 15 | Courteous behavior with the persons seeking information under the RTI Act, 2005 | Download |
| 16 | Guidelines / Do's & Don'ts regarding applications under RTI Act & Rules | Download |
| 17 | GOI Clarification - Important Highcourt Judgment Regarding Definition of Information | Download |
| 18 | Important Circulars of GOI Regarding RTI | Download |
| 19 | Subject list of RTI Cell | Download |
RTI અધિનિયમ અને ગુજરાત સરકારના નિયમો
ભારત સરકારે ૨૦૦૫માં આ કાયદો લાગુ કર્યો હતો, ત્યારબાદ ગુજરાત સરકારે ‘ગુજરાત માહિતી અધિકાર નિયમો – ૨૦૧૦’ અમલમાં મૂક્યા છે, જે અંતર્ગત ફી અને અપીલની પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
RTI શા માટે જરૂરી છે?
- પારદર્શિતા: સરકારી કામકાજમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેની સામાન્ય જનતાને જાણ થાય છે.
- ભ્રષ્ટાચાર પર અંકુશ: જ્યારે સરકારી બાબતો જાહેર થાય છે, ત્યારે ભ્રષ્ટાચારની શક્યતા ઘટી જાય છે.
- જવાબદારી: સરકારી અધિકારીઓ પોતાની ફરજ પ્રત્યે વધુ જવાબદાર બને છે.
- નાગરિક સશક્તિકરણ: છેવાડાના માનવીને પણ સરકારને પ્રશ્ન પૂછવાની તાકાત મળે છે.
માહિતી અધિકારના મુખ્ય નિયમો (Key Rules)
- અરજી કોને કરવી?: દરેક સરકારી કચેરીમાં જાહેર માહિતી અધિકારી (PIO) ની નિમણૂક થયેલી હોય છે, જેમને સંબોધીને અરજી કરવાની હોય છે.
- અરજી ફી: ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે ₹૨૦/- ફી લેવામાં આવે છે. આ ફી રોકડ, ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ કે ‘કોર્ટ ફી સ્ટેમ્પ’ દ્વારા ભરી શકાય છે.
- BPL કાર્ડ ધારકો માટે: ગરીબી રેખા નીચે જીવતા (BPL) નાગરિકો માટે કોઈપણ પ્રકારની અરજી ફી હોતી નથી, માત્ર રેશનકાર્ડની નકલ જોડવી પડે છે.
- સમય મર્યાદા: અરજી કર્યાના ૩૦ દિવસમાં માહિતી આપવી ફરજિયાત છે. જો વિષય ‘જીવન અને સ્વતંત્રતા’ સાથે જોડાયેલો હોય, તો માહિતી ૪૮ કલાકમાં આપવી પડે છે.
- માહિતી મેળવવાનો ખર્ચ: જો માહિતીના પાના વધુ હોય, તો નિયત દર (જેમ કે ₹૨ પ્રતિ પેજ) મુજબ વધારાનો ખર્ચ ચૂકવવો પડે છે.
અપીલ કરવાની પ્રક્રિયા (Appeal Process)
જો તમને ૩૦ દિવસમાં માહિતી ન મળે અથવા મળેલી માહિતી ખોટી હોય, તો તમે નીચે મુજબ અપીલ કરી શકો છો:
- પ્રથમ અપીલ: માહિતી અધિકારીના નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ હોવ તો, તે જ કચેરીના ઉચ્ચ અધિકારી (Appellate Authority) ને ૩૦ દિવસમાં અપીલ કરી શકાય છે.
- દ્વિતીય અપીલ: જો પ્રથમ અપીલમાં પણ ન્યાય ન મળે, તો ગુજરાત માહિતી આયોગ (GIC), ગાંધીનગર ખાતે ૯૦ દિવસમાં અપીલ કરી શકાય છે.
RTI કરવાના ફાયદા અને મર્યાદાઓ
લાભ (Pros):
- સરકારી યોજનાઓના લાભ કેમ નથી મળ્યા તેની વિગત જાણી શકાય.
- રોડ-રસ્તા કે બાંધકામમાં વપરાયેલા ખર્ચની વિગત માંગી શકાય.
- પંચાયતથી લઈને સચિવાલય સુધીના કોઈપણ રેકોર્ડની નકલ મેળવી શકાય.
મર્યાદા (Cons):
- દેશની સુરક્ષા, જાસૂસી કે ગોપનીય બાબતોની માહિતી મળી શકતી નથી.
- વ્યક્તિગત અંગત માહિતી (Privacy) ને નુકસાન પહોંચાડે તેવી વિગતો આપી શકાતી નથી.
- વારંવાર એકની એક માહિતી માંગીને તંત્રને હેરાન કરવું તે કાયદાનો દુરુપયોગ ગણાય છે.
નાગરિકો માટે માર્ગદર્શન
- અરજીમાં માહિતી સ્પષ્ટ અને મુદ્દાસર માંગવી.
- અરજીમાં “માહિતી કેમ જોઈએ છે?” તેનું કારણ આપવું જરૂરી નથી.
- તમારી અરજીની પહોંચ (Acknowledgement) હંમેશા સાચવી રાખવી.
- શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઓનલાઇન પોર્ટલ rtionline.gujarat.gov.in નો ઉપયોગ કરવો.
FAQ – વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
શું હું ખાનગી કંપનીની માહિતી RTI દ્વારા માંગી શકું?
ના, RTI ફક્ત સરકારી કચેરીઓ, ગ્રાન્ટ મેળવતી સંસ્થાઓ અને જાહેર સાહસો પર જ લાગુ પડે છે.
જો અધિકારી માહિતી ન આપે તો શું તેમને દંડ થાય?
હા, જો માહિતી આયોગને જણાય કે અધિકારીએ જાણીજોઈને માહિતી રોકી છે, તો દરરોજ ₹૨૫૦ લેખે મહત્તમ ₹૨૫,૦૦૦ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
શું હસ્તલિખિત અરજી ચાલે?
હા, સાદા કાગળ પર ગુજરાતી, હિન્દી કે અંગ્રેજીમાં લખેલી અરજી સ્વીકારવી ફરજિયાત છે.
માહિતી મેળવવા માટે પાના દીઠ કેટલો ચાર્જ લાગે?
ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે A4 સાઈઝના પેજ માટે ₹૨ નો ચાર્જ લેવામાં આવે છે.