GSWAN શું છે? Government Offices માં GSWAN કેવી રીતે કામ કરે છે?

GSWAN શું છે? (What is GSWAN?)

GSWAN એક અત્યાધુનિક, વિશાળ અને સુરક્ષિત Private IP-based Network છે. જેમ આપણે આપણા ઘરમાં કે ઓફિસમાં પ્રાઈવેટ Wi-Fi કે Local Area Network (LAN) નો ઉપયોગ કરીએ છીએ, તેવી જ રીતે ગુજરાત સરકારની તમામ ઓફિસોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે બનાવાયેલું આ એક “State Wide Area Network” છે.

આ નેટવર્કનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય Voice (ફોન કોલ્સ), Video (વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ) અને Data (ફાઈલ અને સિસ્ટમ શેરિંગ) ને એક જ બેન્ડવિડ્થ (Bandwidth) પર સિક્યોર રીતે ટ્રાન્સફર કરવાનો છે. આ નેટવર્કને કારણે ગુજરાત સરકારની 6000 થી વધુ ઓફિસો અને 70,000 થી વધુ સરકારી કર્મચારીઓ એક જ પ્લેટફોર્મ પર સુરક્ષિત રીતે જોડાયેલા રહે છે.

GSWAN Full Form

GSWAN નું Full Form “Gujarat State Wide Area Network” (ગુજરાત સ્ટેટ વાઈડ એરિયા નેટવર્ક) થાય છે.

• Gujarat State: ગુજરાત રાજ્ય પૂરતું સીમિત.
• Wide Area Network (WAN): એક એવું કમ્પ્યુટર નેટવર્ક જે મોટા ભૌગોલિક વિસ્તાર (આખા રાજ્ય) ને કવર કરે છે.

GSWAN નો ઇતિહાસ (History of GSWAN)

ગુજરાત સરકારે દેશમાં સૌથી પહેલા e-Governance ની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું હતું.

• શરૂઆત (2001-02): ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2001-02 માં GSWAN ની સ્થાપના કરી હતી. આ સમયગાળામાં ડાયલ-અપ કનેક્શનનો જમાનો હતો, છતાં ગુજરાતે IP-based નેટવર્ક ઉભું કરવાની પહેલ કરી.
• GSWAN 2.0 (2016-17): વધતા જતા ડેટા અને જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા નેટવર્કને MPLS (Multi-Protocol Label Switching) આર્કિટેક્ચર સાથે અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યું.
• આજની સ્થિતિ: આજે આ નેટવર્ક NKN (National Knowledge Network) મારફતે 30 Gbps ની Core Internet Bandwidth ધરાવે છે અને BSNL તથા અન્ય સર્વિસ પ્રોવાઈડર સાથે રિડન્ડન્ટ કનેક્ટિવિટી ધરાવે છે.

GSWAN કેવી રીતે કામ કરે છે? (How GSWAN Works)

GSWAN એ “Hub and Spoke” મોડલ પર કામ કરે છે. ગાંધીનગર ખાતે આવેલું State Data Centre (SDC) આખા નેટવર્કનું મુખ્ય Hub (કેન્દ્ર) છે. ત્યાંથી Leased Lines (ખાસ ડેડિકેટેડ કેબલ લાઈનો) દ્વારા ડેટા જિલ્લા કક્ષાએ અને ત્યાંથી તાલુકા કક્ષાએ જાય છે.

આ નેટવર્ક પર પસાર થતો ડેટા સામાન્ય ઈન્ટરનેટ પર નથી જતો, પરંતુ ગુજરાત સરકારના પોતાના સિક્યોર રાઉટર્સ (Routers) અને સર્વર્સ (Servers) માંથી પસાર થાય છે. આથી જ જો કોઈ હેકર ઈન્ટરનેટથી તેને હેક કરવાનો પ્રયાસ કરે તો પણ તે GSWAN ની પ્રાઈવેટ સિસ્ટમમાં પ્રવેશી શકતો નથી.

GSWAN Network Structure (નેટવર્કનું માળખું)

સમગ્ર નેટવર્કને 3 મુખ્ય સ્તરો (Tiers) માં વહેંચવામાં આવ્યું છે:

1. State Level Connectivity (Tier 1)

આ સ્તરનું મુખ્ય કેન્દ્ર ગાંધીનગર સચિવાલય છે. સચિવાલયના તમામ વિભાગો અને બોર્ડ/કોર્પોરેશનની ઓફિસો SCAN (Secretariat Campus Area Network) દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. SCAN માં 8000 થી વધુ કનેક્શન છે જે સીધા GSWAN ના મુખ્ય સર્વર સાથે જોડાયેલા હોય છે.

2. District Level Connectivity (Tier 2)

ગુજરાતના તમામ 33 જિલ્લા મથકો (Collectorate, Jilla Panchayat વગેરે) ગાંધીનગર સાથે સીધા જોડાયેલા છે. જિલ્લા કક્ષાના રાઉટર્સ (District Centers – DC) 1 Gbps / 500 Mbps / 250 Mbps ની હાઈ-સ્પીડ લીઝ્ડ સર્કિટ દ્વારા State Data Centre સાથે કનેક્ટેડ હોય છે.

3. Taluka Level Connectivity (Tier 3)

ગુજરાતના 247+ તાલુકા મથકો (મામલતદાર કચેરી, તાલુકા પંચાયત) તેમના સંબંધિત જિલ્લા મથકો સાથે જોડાયેલા છે. અહીં 100 Mbps થી 200 Mbps ની લીઝ્ડ લાઈન દ્વારા ડેટા કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવામાં આવે છે.

સ્તર (Tier)	મુખ્ય કચેરી	નેટવર્ક કનેક્શન પ્રકાર
Tier 1 (State)	સચિવાલય, ગાંધીનગર	SCAN (Campus Network)
Tier 2 (District)	કલેક્ટર કચેરી (33 જિલ્લા)	1 Gbps / 500 Mbps Leased Line
Tier 3 (Taluka)	મામલતદાર કચેરી (247+ તાલુકા)	100 Mbps / 200 Mbps Leased Line

GSWAN પર ચાલતી મુખ્ય સરકારી સેવાઓ

ગુજરાત સરકારની મોટાભાગની ઓનલાઈન કામગીરી GSWAN ના બેકબોન પર જ ચાલે છે. અહીં કેટલીક મુખ્ય સેવાઓ દર્શાવી છે:

• e-Sarkar (ઈ-સરકાર): સચિવાલય અને જિલ્લા કક્ષાએ સરકારી ફાઇલોની હેરફેર માટેનું પેપરલેસ પ્લેટફોર્મ.
• Video Conferencing: મુખ્યમંત્રી અને સચિવો દ્વારા જિલ્લા કલેક્ટર અને DDO સાથે કરવામાં આવતી મીટિંગ આ જ નેટવર્કના 250+ Endpoints પર થાય છે.
• SWAGAT Online: નાગરિકોની ફરિયાદોના નિવારણ માટેનો મુખ્યમંત્રીનો સ્વાગત પ્રોગ્રામ.
• e-Dhara (ઈ-ધરા): ખેડૂતોના જમીનના 7/12 અને 8-અ ના રેકોર્ડની ઓનલાઈન નોંધણી સિસ્ટમ.
• Web Hosting: સરકારની 650 થી વધુ વેબસાઈટ અને એપ્લિકેશન્સ State Data Centre પર હોસ્ટ કરવામાં આવી છે.

આ પણ વાંચો:ગુજરાત સરકારના કર્મયોગી પોર્ટલ (HRMS) પર ઓનલાઇન રજા (Leave) માટે અરજી કેવી રીતે કરવી?

Government Employees માટે GSWAN ના ફાયદા

સરકારી કર્મચારીઓ માટે GSWAN એક આશીર્વાદ સમાન છે:

1. Fast Data Access: ફાઈલો ડાઉનલોડ કે અપલોડ કરવા માટે હાઈ-સ્પીડ ઇન્ટ્રાનેટ (Intranet) સુવિધા મળે છે.
2. IP-based Telephony (SICN): કર્મચારીઓ પોતાના ડેસ્ક પરથી સરકારના SICN (Sachivalya Integrated Communication Network) દ્વારા કોઈપણ જિલ્લા કે તાલુકાની ઓફિસમાં મફત અને સિક્યોર ફોન કોલ કરી શકે છે.
3. Data Security: તમામ સરકારી ડેટા ખાનગી નેટવર્કમાં રહેતો હોવાથી ડેટા લીક થવાનો ભય રહેતો નથી.
4. No Buffering in VC: ડેડિકેટેડ બેન્ડવિડ્થ હોવાથી વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દરમિયાન કોઈ બફરિંગ કે લેગ જોવા મળતો નથી.

આ પણ વાંચો:વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ (Census 2027): ઘરે બેઠા સેલ્ફ એન્યુમરેશન (Self Enumeration) ફોર્મ કેવી રીતે ભરવું?

સામાન્ય નાગરિકો (Citizens) માટે GSWAN ના ફાયદા

જોકે સામાન્ય નાગરિકોને સીધી રીતે GSWAN નો એક્સેસ નથી હોતો, પરંતુ તેની અસર સીધી તેમના કામ પર પડે છે:

• ઝડપી સેવાઓ: નાગરિકોના આવક, જાતિ અને નોન-ક્રીમીલેયરના પ્રમાણપત્રો તાત્કાલિક નીકળી જાય છે.
• પારદર્શિતા (Transparency): ઓનલાઈન સિસ્ટમને કારણે કોઈ કામ ક્યાં અટક્યું છે તેનું ટ્રેકિંગ આસાન બને છે.
• Single Window System: જન સેવા કેન્દ્રો પરથી એક જ જગ્યાએથી વિવિધ વિભાગોના કામ થઈ શકે છે કારણ કે બધી ઓફિસો પાછળથી GSWAN દ્વારા જોડાયેલી છે.

આ પણ વાંચો:૮મું પગાર પંચ (8th Pay Commission): ગુજરાત સરકારના કર્મચારીઓ માટે ક્યારે લાગુ થશે અને કેટલો પગાર વધશે?

Digital Gujarat માં GSWAN નો ફાળો

‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા’ ના સ્વપ્નને સાકાર કરવા ‘ડિજિટલ ગુજરાત’ પ્લેટફોર્મની રચના કરવામાં આવી છે. Jan Seva Kendra, Seva Setu અને ઓનલાઈન શિષ્યવૃત્તિ જેવી તમામ સેવાઓ GSWAN ના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર જ ચાલે છે. જો GSWAN નું સર્વર ડાઉન થાય, તો આખા ગુજરાતમાં ઓનલાઈન સરકારી કામકાજ થોડા સમય માટે થંભી જાય છે, જે દર્શાવે છે કે આ નેટવર્ક સિસ્ટમનું હૃદય છે.

આ પણ વાંચો:કર્મયોગી સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા યોજનાનું G કેટેગરી કાર્ડ જાતે કેવી રીતે બનાવી શકાય ? Step by Step Guide

GSWAN ના Security Features અને Data Center

સરકારી ડેટા ખૂબ જ સંવેદનશીલ (Sensitive) હોય છે. આ ડેટાની સુરક્ષા માટે સરકાર ખૂબ જ કડક પગલાં લે છે:

1. Gujarat State Data Centre (GSDC): ગાંધીનગરમાં આવેલું આ ટિયર લેવલનું ડેટા સેન્ટર છે, જ્યાં તમામ સરકારી ડેટા સેવ થાય છે. આ સેન્ટર 24×7 કાર્યરત રહે છે અને Disaster Recovery (આપત્તિ વ્યવસ્થાપન) ની સુવિધા પણ ધરાવે છે.
2. GSOC (Gujarat Security Operations Center): મે 2022 માં સ્થાપિત GSOC નું કામ GSWAN નેટવર્કને સાયબર એટેકથી બચાવવાનું છે. તે 24 કલાક નેટવર્ક પર નજર રાખે છે અને કોઈ પણ શંકાસ્પદ એક્ટિવિટીને તરત બ્લોક કરે છે.
3. MAC Binding & DHCP: GSWAN માં માત્ર ઓથોરાઈઝ્ડ કમ્પ્યુટર્સ જ જોડાઈ શકે છે. દરેક કમ્પ્યુટરનું MAC Address રાઉટર સાથે Bind (જોડાયેલું) હોય છે. જો કોઈ બહારનો વ્યક્તિ પોતાનું લેપટોપ કેબલ સાથે જોડે, તો પણ નેટવર્ક ચાલુ થતું નથી.

GSWAN નું ભવિષ્ય (Future Upgrades)

ટેક્નોલોજી રોજ બદલાઈ રહી છે, અને GSWAN પણ સતત અપગ્રેડ થઈ રહ્યું છે:

• Gram Panchayat Connectivity: ભવિષ્યમાં GFGNL (Gujarat Fibre Grid Network Limited) ના માધ્યમથી ગુજરાતની તમામ ગ્રામ પંચાયતોને સીધી GSWAN સાથે જોડવામાં આવશે.
• AI Implementation: ડેટા એનાલિસિસ અને ઓટોમેશન માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો ઉપયોગ શરૂ થઈ રહ્યો છે.
• Wi-Fi 2.0: સરકારી કચેરીઓમાં ફ્રી અને સિક્યોર સરકારી Wi-Fi નું વિસ્તરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
• IPv6: ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર નેટવર્કને લેટેસ્ટ ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (IPv6) પર માઈગ્રેટ કરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.

આ પણ વાંચો:Gujarat Government Panchayat Department GR – પંચાયત વિભાગના બધા GR

સામાન્ય સમસ્યાઓ અને તેના ઉકેલ (Troubleshooting)

સરકારી કચેરીઓમાં કામ કરતા કર્મચારીઓને વારંવાર નેટવર્કને લગતી કેટલીક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

1. No Internet Access (માત્ર ઈન્ટ્રાનેટ ચાલુ હોવું)

• કારણ: ક્યારેક ઈન્ટરનેટ પોલિસી મુજબ અમુક વેબસાઈટ બ્લોક હોય છે.
• ઉકેલ: માત્ર અધિકૃત સરકારી સાઈટ (nic.in અથવા gujarat.gov.in) જ ઓપન કરો. જો ઈન્ટરનેટ સાવ બંધ હોય તો District Network Engineer નો સંપર્ક કરો.

2. IP Conflict Error

• કારણ: નેટવર્કમાં બે કમ્પ્યુટરમાં એક જ IP એડ્રેસ એસાઈન થઈ ગયું હોય.
• ઉકેલ: કમ્પ્યુટરમાં LAN સેટિંગમાં જઈને ‘Obtain an IP address automatically’ (DHCP) સેટ કરો.

3. Portal Login Issues (e-Sarkar / Digital Gujarat)

• કારણ: Cache મેમરી ભરાઈ જવી અથવા સેશન એક્સપાયર થવું.
• ઉકેલ: બ્રાઉઝરની History/Cache ક્લિયર કરો (Ctrl + Shift + Delete) અને ફરીથી લોગીન કરો.

Important Tips for Government Employees

જો તમે GSWAN નેટવર્ક પર કામ કરતા સરકારી કર્મચારી છો, તો નીચેની સાવચેતીઓ ચોક્કસ રાખો:

• અજાણી પેન ડ્રાઈવ (Pen Drive) ન વાપરો: બહારની કોઈપણ USB ડ્રાઈવ સરકારી કમ્પ્યુટરમાં નાખવાનું ટાળો. આનાથી નેટવર્કમાં વાયરસ (Ransomware) આવી શકે છે.
• પાસવર્ડ શેર ન કરો: e-Sarkar, e-Dhara કે અન્ય સરકારી પોર્ટલના ID અને પાસવર્ડ ક્યારેય કાગળ પર લખીને ડેસ્ક પર ન રાખો.
• Computer Lock કરો: સીટ પરથી ઉભા થતી વખતે કમ્પ્યુટરને હંમેશા લોક (Windows Key + L) કરવાની ટેવ પાડો.
• Log Out ફરજિયાત કરો: કામ પૂરું થયા પછી તમામ સરકારી પોર્ટલમાંથી સાઈન આઉટ (Sign Out) ચોક્કસ કરો.

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

GSWAN એ માત્ર એક કમ્પ્યુટર નેટવર્ક નથી, પરંતુ તે ગુજરાત સરકારની નર્વસ સિસ્ટમ (ચેતાતંત્ર) છે. સચિવાલયથી લઈને તાલુકા કક્ષા સુધી માહિતીનું ઝડપી અને સુરક્ષિત આદાન-પ્રદાન આ નેટવર્ક વગર શક્ય જ નથી. દર વર્ષે અપગ્રેડ થતા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મજબૂત Security નીતિઓને કારણે GSWAN એ સમગ્ર ભારત માટે e-Governance નું એક શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે.

FAQs (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો)

1. GSWAN નું Full Form શું છે? GSWAN નું પૂરું નામ “Gujarat State Wide Area Network” (ગુજરાત સ્ટેટ વાઈડ એરિયા નેટવર્ક) છે.

2. GSWAN નો ઉપયોગ કોણ કરી શકે? આ એક પ્રાઈવેટ સરકારી નેટવર્ક છે, તેથી તેનો સીધો ઉપયોગ માત્ર ગુજરાત સરકારના અધિકૃત કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ જ પોતાની કચેરીમાંથી કરી શકે છે.

3. GSWAN અને સામાન્ય Internet વચ્ચે શું તફાવત છે? સામાન્ય ઈન્ટરનેટ એક પબ્લિક નેટવર્ક છે જેનો ઉપયોગ દુનિયાનો કોઈ પણ વ્યક્તિ કરી શકે છે. જ્યારે GSWAN એક સુરક્ષિત (Private) ઇન્ટ્રાનેટ અને ઇન્ટરનેટનું સંયોજન છે, જેમાં માત્ર સરકારી પોર્ટલ અને ડેટાની સિક્યોર આપ-લે થાય છે.

4. GSWAN નેટવર્કની સ્પીડ કેટલી હોય છે? GSWAN ની Core સ્પીડ સચિવાલય કક્ષાએ 30 Gbps જેટલી છે. જિલ્લા કક્ષાએ 1 Gbps સુધી અને તાલુકા કક્ષાએ 100 થી 200 Mbps ની ડેડિકેટેડ સ્પીડ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

5. શું GSWAN Secure (સુરક્ષિત) નેટવર્ક છે? હા, તે ખૂબ જ સુરક્ષિત છે. તેના મોનિટરિંગ અને સાયબર સિક્યોરિટી માટે ગાંધીનગર ખાતે વિશિષ્ટ GSOC (Gujarat Security Operations Center) કાર્યરત છે.

6. GSWAN કોના દ્વારા મેનેજ કરવામાં આવે છે? તેની દેખરેખ ગુજરાત સરકારના Department of Science and Technology (DST) હેઠળ કાર્યરત સંસ્થા GIL (Gujarat Informatics Limited) અને અન્ય આઉટસોર્સ એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

7. SCAN (Secretariat Campus Area Network) શું છે? ગાંધીનગર સચિવાલયના તમામ વિભાગોને GSWAN સાથે સીધા જોડવા માટે સચિવાલય કેમ્પસમાં પાથરવામાં આવેલા લોકલ નેટવર્કને SCAN કહેવામાં આવે છે.

8. શું ગ્રામ પંચાયતમાં GSWAN ની સુવિધા છે? હાલમાં નેટવર્ક તાલુકા કક્ષા સુધી પહોંચેલું છે. આગામી પ્રોજેક્ટ્સ હેઠળ GFGNL દ્વારા ગ્રામ પંચાયતોને પણ આ હાઈ-સ્પીડ નેટવર્કથી જોડવાની કામગીરી ચાલી રહી છે.

9. GSWAN ની શરૂઆત ક્યારે થઈ હતી? ગુજરાત સરકાર દ્વારા GSWAN ની સ્થાપના વર્ષ 2001-2002 માં કરવામાં આવી હતી, જેને સમયાંતરે નવી ટેક્નોલોજી (જેમ કે MPLS) સાથે અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યું છે.

10. GSWAN પર કઈ કઈ મુખ્ય સરકારી સુવિધાઓ ચાલે છે? આ નેટવર્ક પર e-Sarkar, e-Dhara (જમીન રેકોર્ડ), Digital Gujarat, SWAGAT ઓનલાઈન અને વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ જેવી અતિ-મહત્વની સેવાઓ ચાલે છે.