ભારતની વસ્તી ગણતરી (Census) સામાન્ય રીતે દર ૧૦ વર્ષે થાય છે. છેલ્લી વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧ માં થઈ હતી અને કોવિડ-૧૯ ને કારણે ૨૦૨૧ ની ગણતરી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. હવે આ ઐતિહાસિક પ્રક્રિયા ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે, અને આ વખતે તેમાં એક મોટો ડિજિટલ બદલાવ આવ્યો છે!
ગુજરાતના નાગરિકો માટે ૧૭ મે, ૨૦૨૬ થી ૩૧ મે, ૨૦૨૬ સુધી ‘સેલ્ફ એન્યુમરેશન’ (Self Enumeration) ની ઓનલાઈન પ્રક્રિયા એક્ટિવ કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે તમે તમારા મોબાઈલથી જાતે જ તમારા ઘરની માહિતી વસ્તી ગણતરી પોર્ટલ પર ભરી શકો છો. ચાલો જાણીએ આ પ્રક્રિયા વિશે વિગતવાર માહિતી.
જુવો વિડિઓ 👉 Click Here
સેલ્ફ એન્યુમરેશન (Self Enumeration) શું છે?
વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી હોય છે: ૧. હાઉસ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ (House Listing & Housing Census): આ પ્રથમ તબક્કો છે જેમાં ઘર, તેની મિલકતો અને સુવિધાઓની નોંધણી થાય છે. સેલ્ફ એન્યુમરેશન દ્વારા તમે આ માહિતી જાતે ઓનલાઈન આપી શકો છો. ૨. પોપ્યુલેશન એન્યુમરેશન (Population Enumeration): આ બીજો તબક્કો છે જે ૨૦૨૭ માં યોજાશે, જેમાં લોકોની ચોક્કસ ગણતરી થશે.
ફોર્મ ભરતા પહેલા ધ્યાનમાં રાખવાની અગત્યની બાબતો
- એક મોબાઈલ નંબર = એક ઘર: એક ઘરની માહિતી ભરવા માટે એક મોબાઈલ નંબરનો ઉપયોગ કરી શકાશે. તે જ નંબર તમે બીજા કોઈ ઘર માટે વાપરી શકશો નહીં.
- ઘરના વડાની માહિતી: ફોર્મમાં ઘરના વડાનું (Head of the family) નામ એકવાર દાખલ કર્યા પછી બદલી શકાશે નહીં, તેથી ટાઇપ કરવામાં સાવધાની રાખવી.
- વેબસાઇટનો સમય: સેલ્ફ એન્યુમરેશનની વેબસાઇટ દરરોજ સવારે ૬:૦૦ વાગ્યાથી રાતના ૧૨:૦૦ વાગ્યા સુધી જ એક્સેસ કરી શકાશે.
સેલ્ફ એન્યુમરેશન ફોર્મ ભરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
- વેબસાઇટની મુલાકાત: સૌથી પહેલા ગૂગલ પર ‘Self Enumeration Census’ સર્ચ કરો અને સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ક્લિક કરો.
- પ્રારંભિક વિગતો: તમારું રાજ્ય (ગુજરાત) પસંદ કરો, કેપ્ચા (Captcha) નાખો અને વેલકમ સ્ક્રીન પર ઘરના વડાનું નામ અને તમારો ૧૦ આંકડાનો મોબાઈલ નંબર દાખલ કરો.
- ભાષા પસંદગી અને OTP: તમને કઈ ભાષામાં પ્રશ્નો જોઈએ છે તે પસંદ કરો. ત્યારબાદ તમારા મોબાઈલ પર આવેલો OTP નાખી વેરિફિકેશન પૂર્ણ કરો.
- લોકેશન અને મેપ સેટિંગ: તમારો જિલ્લો અને ઘરની નજીકનું પ્રખ્યાત સ્થળ (Landmark) પસંદ કરો. આમ કરવાથી સ્ક્રીન પર એક મેપ (Map) ખુલશે. નકશામાં દેખાતા લાલ રંગના માર્કરને ખેંચીને (Drag) બરાબર તમારા ઘરની ઉપર લાવીને સેવ કરો અને ‘Next’ આપો.
- પ્રશ્નોના જવાબ (MCQs): હવે તમને ઘરની વિગતો વિશે પ્રશ્નો પૂછવામાં આવશે. બધા પ્રશ્નો બહુવિકલ્પી (MCQ) હશે. જો કોઈ પ્રશ્નનો જવાબ આપવામાં મૂંઝવણ થાય, તો પ્રશ્નની બાજુમાં આપેલા ‘i’ આઇકોન પર ક્લિક કરવાથી તમને મદદ અને FAQ જોવા મળશે.
- ડ્રાફ્ટ સેવ અથવા સબમિટ: તમે ફોર્મને અધવચ્ચે સેવ (Draft) કરી શકો છો, જેથી કોઈ વિગત કન્ફર્મ કરવી હોય તો કરી શકાય. બધી માહિતી યોગ્ય રીતે ભરાઈ જાય એટલે ફોર્મ સબમિટ કરો.
- H-કોડ સાચવી રાખો: સબમિટ કર્યા પછી તરત જ તમને ‘H’ થી શરૂ થતો ૧૧ આંકડાનો નંબર મળશે (જે તમને SMS દ્વારા પણ આવશે). આ કોડ અત્યંત અગત્યનો છે.
કેવા પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછવામાં આવશે?
ફોર્મમાં મુખ્યત્વે તમારા ઘરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રોજિંદી સુવિધાઓને લગતા પ્રશ્નો હશે. દાખલા તરીકે:
- ઘરની દીવાલો અને ફ્લોરિંગ (ટાઇલ્સ) કેવા છે?
- ઘરમાં કેટલા સભ્યો રહે છે અને તેમની જાતિ (Gender) શું છે?
- ઘરમાં ટીવી, ફ્રીજ, સ્માર્ટફોન કે વાહનો (ટુ-વ્હીલર/ફોર-વ્હીલર) છે કે નહીં?
આ માહિતીનો ઉપયોગ આપણા દેશનો સચોટ ડેમોગ્રાફિક ડેટા તૈયાર કરવા માટે થાય છે.
ખાસ નોંધ: આપણા દેશ અને રાજ્યના આશરે ૩૦ લાખ જેટલા કર્મચારીઓ (જેમાં મોટાભાગે આપણા શિક્ષકો છે) આ વસ્તી ગણતરીની કામગીરીમાં જોડાયેલા છે. જો તમે ઓનલાઈન સેલ્ફ એન્યુમરેશન ફોર્મ ભરી દેશો, તો જ્યારે તેઓ તમારા ઘરે રૂબરૂ આવશે ત્યારે તેમને માત્ર તમારો પેલો ૧૧ આંકડાનો ‘H’ કોડ જ જોઈશે. આમ કરવાથી તમે તેમની રૂબરૂ ફોર્મ ભરવાની મહેનત બચાવીને તેમને ખૂબ મોટી મદદ કરશો!
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
પ્રશ્ન ૧: ગુજરાતમાં સેલ્ફ એન્યુમરેશન ફોર્મ ક્યાં સુધી ભરી શકાશે? જવાબ: ગુજરાતમાં આ પ્રક્રિયા ૧૭ મે, ૨૦૨૬ થી ૩૧ મે, ૨૦૨૬ સુધી એક્ટિવ રહેશે.
પ્રશ્ન ૨: શું ફોર્મ ભરવામાં કોઈ ભૂલ થાય તો સુધારી શકાય? જવાબ: હા, ફોર્મ સબમિટ કરતા પહેલા તમે તેમાં કરેક્શન (સુધારા) કરી શકો છો. જો કોઈ પ્રશ્ન છૂટી ગયો હશે તો સિસ્ટમ જાતે જ પ્રોમ્પ્ટ કરશે.
પ્રશ્ન ૩: ફોર્મ સબમિટ કર્યા પછી મળેલા ૧૧ આંકડાના નંબરનું શું કરવાનું છે? જવાબ: આ નંબર તમારે સાચવી રાખવાનો છે. જ્યારે વસ્તી ગણતરી માટે એન્યુમરેટર (સરકારી કર્મચારી) તમારા ઘરે રૂબરૂ આવે, ત્યારે માહિતી કન્ફર્મ કરવા માટે આ નંબર તમારે તેમને આપવાનો રહેશે.