બદલી, રજા, નિવૃત્તિ કે બીજા કોઈ કારણે કચેરીમાં જગ્યા ખાલી પડે ત્યારે તે જગ્યાનો વધારાનો હવાલો (Additional Charge) બીજા કર્મચારીને સોંપવામાં આવે છે. આ વધારાની જવાબદારી માટે મળતા વળતરને ખાસ પગાર અથવા Charge Allowance કહે છે. આ લેખમાં નાણા વિભાગના ત્રણ મુખ્ય ઠરાવ/પરિપત્ર મુજબ Charge Allowance ના નિયમો, મંજૂરીની સત્તા, સમય મર્યાદા, 7th Pay મુજબ ગણતરી અને દરેક સામાન્ય પ્રશ્નનો જવાબ સરળ ગુજરાતીમાં આપ્યો છે.
What is Charge Allowance? ચાર્જ એલાઉન્સ એટલે શું?
ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પગાર) નિયમો, 2002 ના નિયમ-49 મુજબ, બદલી, રજા કે અન્ય કારણે જગ્યા ખાલી પડે તો તે જગ્યાનો ચાર્જ નિયમ મુજબ અન્ય કર્મચારી/અધિકારીને આપી શકાય. પોતાની મૂળ જગ્યાનું કામ ચાલુ રાખીને બીજી જગ્યાનું કામ પણ સંભાળવા બદલ જે વધારાનો પગાર મળે છે, તેને સરકારી ભાષામાં “ખાસ પગાર (Special Pay)” અને બોલચાલમાં “ચાર્જ એલાઉન્સ” કહે છે.
સરળ ઉદાહરણ: તમે નાયબ મામલતદાર છો. બાજુની શાખાના નાયબ મામલતદાર 4 મહિના રજા પર ગયા અને તેમની શાખાનો હવાલો પણ તમને સોંપાયો. આ 4 મહિના તમે બંને શાખાનું કામ કરો છો. તે વધારાના કામ માટે સક્ષમ અધિકારીની મંજૂરીથી તમને Charge Allowance મળે.
Charge Allowance GR List: મુખ્ય ઠરાવ અને પરિપત્ર
| તારીખ | ક્રમાંક | વિષય |
|---|---|---|
| 28/02/2000 | એસએસપી-102000-345-ચ | BCSR-609 હેઠળ વધારાનો હવાલો સોંપવા અને ખાસ પગાર મંજૂર કરવાની સત્તા સોંપણી (01/03/2000 થી અમલ) |
| 03/10/2012 | પગર-102009-76-પગાર એકમ | છઠ્ઠા પગારપંચ મુજબ ખાસ પગાર (Charge Allowance) મંજૂર |
| 26/12/2012 | એસએસપી/102012/યુ.ઓ-873(1)/ચ | Charge Allowance અંગે સુધારેલ સૂચનાઓ (પરિપત્ર) |
| 09/02/2015 | પગર-102009-389-ચ | Charge Allowance અંગે આનુષંગિક ઠરાવ |
| 08/11/2024 | પગર/102024/ઓ-360/પગાર એકમ (ચ) | સાતમા પગારપંચના પગારને ધ્યાને રાખી ખાસ પગાર (Charge Allowance) ચૂકવવા બાબત (Latest) |
Charge Allowance 7th Pay Commission GR 2024 (Latest Update)
નાણા વિભાગના તા. 08/11/2024 ના ઠરાવથી મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. અગાઉ 7મું પગારપંચ લાગુ થયા પછી પણ, DA સિવાયના બધા ભથ્થાં, Charge Allowance સહિત, છઠ્ઠા પગારપંચ ના પગાર મુજબ ચૂકવાતા હતા. હવે ઠરાવ મુજબ:
- હાલમાં અમલમાં રહેલા Charge Allowance ના દર અને અન્ય જોગવાઈઓ યથાવત રહેશે.
- ગણતરી માટે 7મા પગારપંચના Pay Matrix હેઠળનો Basic Pay / સંભાવી પગાર (Presumptive Pay) ધ્યાને લેવાશે.
- “Basic Pay” એટલે ગુજરાત રાજ્ય સેવા (પગાર સુધારણા) નિયમો, 2016 મુજબનો Basic Pay. તેમાં NPPA (Non-Practicing Allowance), ખાસ પગાર કે આવા કોઈ અન્ય પગારનો સમાવેશ થશે નહીં.
- મંજૂરીને લગતી બાકીની જોગવાઈઓ અને ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પગાર) નિયમો, 2002 ની જોગવાઈઓ લાગુ રહેશે.
Ongoing Charge હોય તો શું? (Transition Rule)
જો તમારો ચાર્જ 08/11/2024 પહેલાં શરૂ થયો હોય અને હજી ચાલુ હોય, તો:
- ચાર્જ સોંપાયાની તારીખ → 07/11/2024છઠ્ઠા પગારપંચ મુજબ Charge Allowance
- 08/11/2024 થી આગળસાતમા પગારપંચ મુજબ Charge Allowance
ધ્યાન આપો: આ ઠરાવ 08/11/2024 થી જ લાગુ છે, એટલે 7th Pay ના 01/01/2016 થી કોઈ arrears મળવાપાત્ર નથી.
Charge Allowance Rate: કેટલા ટકા મળે?
2024 ના ઠરાવમાં નવા દર જાહેર કર્યા નથી. તેમાં “હાલમાં અમલમાં રહેલ દર યથાવત” લખ્યું છે, એટલે ટકાવારી અગાઉના ઠરાવ (03/10/2012 અને 09/02/2015) મુજબની જ રહે છે. ફક્ત ગણતરીનો આધાર બદલાઈને 7th Pay નો Basic થયો છે.
ડિસેમ્બર 2025 માં સરકારે વર્ગ-3 અને 4 ના ફિક્સ પગાર કર્મચારીઓને પણ Charge Allowance આપવાની જાહેરાત કરી, જેમાં સમાન કેડરના ચાર્જ માટે 5% અને ઉપલી જગ્યાના ચાર્જ માટે 10% ના દર જણાવાયા છે.
| ચાર્જનો પ્રકાર | દર (Rate) | ઉદાહરણ: Basic ₹40,800 |
|---|---|---|
| સમાન કેડર / સમાન પગાર ધોરણની જગ્યાનો ચાર્જ | 5% | ₹2,040 / મહિને |
| ઉપલી (Higher) જગ્યાનો ચાર્જ | 10% | ₹4,080 / મહિને |
* આ દર ડિસેમ્બર 2025 ની ફિક્સ પગાર સંબંધિત જાહેરાત પર આધારિત છે. તમારા કેસ માટે ચોક્કસ દર તા. 03/10/2012 અને 09/02/2015 ના ઠરાવ અથવા તમારી કચેરીની હિસાબી શાખા પાસેથી ખાતરી કરી લેવો.
🧮 Charge Allowance Calculator
* અંદાજિત ગણતરી. મહિનાના ખરેખર દિવસ, DDO ની ગણતરી પદ્ધતિ અને મંજૂરી હુકમ મુજબ રકમ થોડી બદલાઈ શકે.
Who Can Sanction Charge Allowance? મંજૂરી કોણ આપી શકે?
28/02/2000 ના ઠરાવ (BCSR-609 હેઠળ) મુજબ, ચાર્જનો સમયગાળો જેટલો લાંબો, તેટલી ઊંચી કક્ષાએથી મંજૂરી જરૂરી છે:
| ચાર્જનો સમયગાળો | મંજૂરી આપનાર સત્તાધિકારી |
|---|---|
| 3 માસ સુધી | સંબંધિત કર્મચારીની કચેરીના વડા |
| 3 માસથી વધુ, 6 માસ સુધી | સંબંધિત ખાતાના વડા |
| 6 માસથી વધુ, 1 વર્ષ સુધી | સંબંધિત વહીવટી વિભાગ |
| 1 વર્ષથી વધુ | જગ્યા સ્થગિત (Abeyance) ગણાય. ચાર્જ કે ખાસ પગારનો પ્રશ્ન રહેતો નથી (નાણા વિભાગના 16/03/1972 ના ઠરાવ મુજબ) |
આખા સમયગાળાની મંજૂરી એકસાથે લેવી
ઠરાવના ફકરા-2 મુજબ, પોતાની સત્તા મર્યાદા કરતાં વધુ સમય માટે ખાસ પગાર મંજૂર કરવાનો થાય ત્યારે સળંગ પૂરા સમયગાળા માટે યોગ્ય કક્ષાએથી મંજૂરી લેવાની રહે છે.
ખોટી રીત ❌: 8 મહિનાનો ચાર્જ છે. ખાતાના વડા પોતાની સત્તાથી પહેલાં 6 મહિનાનો હુકમ કરે, અને પછી બાકીના 2 મહિના માટે વહીવટી વિભાગની મંજૂરી લે.
સાચી રીત ✅: આખા 8 મહિના માટે સીધી વહીવટી વિભાગ ની મંજૂરી લેવી.
Charge Allowance Rules: મહત્વની શરતો
A. રજાના કારણે ખાલી પડેલ જગ્યા (Leave Vacancy)
- ચાર્જ રજા મંજૂર થઈ હોય તેટલા સમય પૂરતો જ આપી શકાય, અને કોઈ પણ કિસ્સામાં 12 માસથી વધુ નહીં.
- રજા મંજૂરીનો હુકમ અને ચાર્જ સોંપવાનો હુકમ એકસાથે થવા જોઈએ.
- મંજૂરી પાછલી તારીખથી (Retrospective) આપી શકાય નહીં.
- જગ્યા ખાલી પડ્યાની તારીખથી સમય મર્યાદા પૂરી થયા પછી એ જ જગ્યાનો ચાર્જ બીજા કર્મચારીને સોંપીને સમય લંબાવી શકાય નહીં.
B. રજા સિવાયના કારણે ખાલી જગ્યા (બદલી, નિવૃત્તિ, બઢતી વગેરે)
- કોઈ પણ કિસ્સામાં 12 માસથી વધુ નહીં.
- પોતાના તાબા હેઠળના રાજ્યપત્રિત (Gazetted) અને બિન-રાજ્યપત્રિત (Non-Gazetted) બંને અધિકારીઓ માટે સત્તાનો ઉપયોગ થઈ શકે.
- હુકમ જરૂર પડે ત્યારે જ કરવો. પાછલી અસરથી નહીં.
C. બંને પ્રકારમાં લાગુ શરતો
- જે જગ્યાનો ચાર્જ સંભાળવાનો છે, તે જગ્યા કર્મચારીની પોતાની મૂળ જગ્યાના તાબાની (Subordinate) ન હોવી જોઈએ.
- કરકસરના હુકમ હેઠળ 10% કે 20% કાપ માં ઘટાડાયેલી જગ્યાઓનો ચાર્જ સોંપી શકાય નહીં. આ જવાબદારી સત્તાધિકારીની છે, અને આ મતલબનું પ્રમાણપત્ર Charge Allowance ના બિલ સાથે જોડવાનું રહે છે.
- આ હુકમો પંચાયતના કર્મચારીઓને પણ લાગુ પડે છે.
12 Month & 3 Year Rule: પરિપત્ર તા. 26/12/2012
નાણા વિભાગના 26/12/2012 ના પરિપત્રમાં (22/02/2012 નો પરિપત્ર રદ કરીને) નીચેની ચુસ્ત સૂચનાઓ આપી છે:
- 12 માસથી વધુ સમયગાળા માટે ખાસ પગાર મંજૂર કરી શકાશે નહીં, અને જગ્યા સ્થગિત ગણાશે.
- અપવાદ: વહીવટી વિભાગના સચિવ 12 માસથી વધુ ખાલી જગ્યા માટે મંજૂરી હુકમમાં ખાસ કારણોની નોંધ કરીને ખાસ પગાર મંજૂર કરી શકે. તેની નકલ નાણા વિભાગને મોકલવાની રહે.
- સતત 3 વર્ષથી વધુ ખાલી જગ્યા માટે Charge Allowance મંજૂર કરી શકાશે નહીં, અને આવી જગ્યાઓ આપોઆપ રદ થવાને પાત્ર છે.
- હંગામી જગ્યાઓ 3 વર્ષ બાદ આપોઆપ રદ થશે, પરંતુ કાયમી જગ્યાઓ આપોઆપ રદ નહીં થાય.
3 વર્ષથી વધુના ચાર્જ એલાઉન્સની દરખાસ્ત ખાસ કિસ્સામાં પણ નાણા વિભાગને ન મોકલવી પડે, તેની કાળજી રાખવા બધા વહીવટી વિભાગો અને કચેરીના વડાઓને સૂચના અપાઈ છે.
Charge Allowance Process: બિલ મૂકવાની પ્રક્રિયા
- ચાર્જ સોંપણી હુકમ: રજાના કેસમાં રજા મંજૂરી સાથે જ સક્ષમ અધિકારીનો લેખિત હુકમ મેળવો.
- ચાર્જ સંભાળ્યાનો રિપોર્ટ: ચાર્જ લીધાની તારીખનો Charge Taking Report બનાવો.
- ખાસ પગાર મંજૂરી હુકમ: સમયગાળા મુજબ યોગ્ય સત્તાધિકારી પાસેથી આખા સમયગાળા માટે મંજૂરી મેળવો.
- બિલ તૈયાર કરો: 7th Pay ના Basic પર ગણતરી કરો. 08/11/2024 પહેલાંના દિવસો માટે 6th Pay ના આધારે.
- પ્રમાણપત્ર જોડો: “જગ્યા કરકસરના કાપમાં ઘટાડાયેલી નથી” એવું પ્રમાણપત્ર બિલ સાથે જોડો.
- ચાર્જ છોડ્યાનો રિપોર્ટ: મૂળ કર્મચારી હાજર થાય કે નવી નિમણૂક થાય ત્યારે Charge Handing Over Report આપો.
Fixed Pay Employees ને Charge Allowance
ગુજરાત સચિવાલય કર્મચારી મંડળની રજૂઆત પછી, ડિસેમ્બર 2025 માં વર્ગ-3 અને 4 ના ફિક્સ પગાર કર્મચારીઓને પણ Charge Allowance આપવાનો નિર્ણય લેવાયો. અહેવાલ મુજબ 20/10/2021 પછી નિમણૂક પામેલા અને હાલ ફિક્સ પગાર પર કામ કરતા કર્મચારીઓ પણ આમાં આવરી લેવાયા છે:
- સમાન કેડરનો વધારાનો ચાર્જ: ફિક્સ પગારના 5% (દા.ત. ₹30,000 પર ₹1,500)
- ઉપલી જગ્યાનો ચાર્જ: 10% (₹30,000 પર ₹3,000)
* આ નિર્ણયનો સત્તાવાર GR ક્રમાંક અને અમલ તારીખ ઉપલબ્ધ થયે અહીં અપડેટ કરીશું.
💰 Related: ગુજરાત સરકારે DA 63% કર્યું છે. July–October 2026 નું તમારું arrears ગણો — DA Arrears Calculator.
Frequently Asked Questions (FAQ)
Charge Allowance અને ખાસ પગાર એક જ છે?
હા. સરકારી ઠરાવમાં “ખાસ પગાર (Special Pay)” શબ્દ વપરાય છે, અને સામાન્ય ભાષામાં તેને Charge Allowance કહે છે. આ બીજી જગ્યાનો વધારાનો હવાલો સંભાળવા બદલનું વળતર છે.
7th Pay મુજબ Charge Allowance ક્યારથી મળે છે?
નાણા વિભાગના 08/11/2024 ના ઠરાવ મુજબ, 08/11/2024 થી Charge Allowance ની ગણતરી 7th Pay Matrix ના Basic Pay / સંભાવી પગાર પર થાય છે. તે પહેલાંના સમયગાળા માટે 6th Pay મુજબ જ ચૂકવાય.
Charge Allowance ની ગણતરીમાં NPPA ગણાય?
ના. ઠરાવ મુજબ Basic Pay માં Non-Practicing Allowance (NPPA), ખાસ પગાર કે આવા કોઈ અન્ય પગારનો સમાવેશ થતો નથી.
વધુમાં વધુ કેટલા સમય માટે Charge Allowance મળે?
સામાન્ય રીતે 12 માસ સુધી. વહીવટી વિભાગના સચિવ ખાસ કારણોની નોંધ કરીને 12 માસથી વધુ સમય માટે મંજૂર કરી શકે, પરંતુ 3 વર્ષથી વધુ સમય માટે બિલકુલ મંજૂર થઈ શકતું નથી.
3 મહિના સુધીના ચાર્જની મંજૂરી કોણ આપે?
3 માસ સુધી કચેરીના વડા, 3 થી 6 માસ સુધી ખાતાના વડા, અને 6 માસથી 1 વર્ષ સુધી વહીવટી વિભાગ મંજૂરી આપી શકે.
શું Charge Allowance પાછલી તારીખથી મંજૂર થઈ શકે?
ના. 28/02/2000 ના ઠરાવ મુજબ ચાર્જ સોંપવાના અને ખાસ પગાર મંજૂર કરવાના હુકમો પ્રશ્ચાદવર્તી અસરથી કરી શકાતા નથી. રજાના કેસમાં રજા મંજૂરી અને ચાર્જ સોંપણીનો હુકમ એકસાથે થવો જોઈએ.
પોતાના તાબાની જગ્યાનો ચાર્જ લઈએ તો Charge Allowance મળે?
ના. જે જગ્યાનો ચાર્જ સંભાળવાનો છે તે કર્મચારીની પોતાની મૂળ જગ્યાના તાબાની જગ્યા ન હોવી જોઈએ.
પંચાયતના કર્મચારીઓને આ નિયમ લાગુ પડે?
હા. 28/02/2000 ના ઠરાવના ફકરા-6 મુજબ આ હુકમો પંચાયતના કર્મચારીઓને પણ લાગુ પડે છે.
ફિક્સ પગારના કર્મચારીઓને Charge Allowance મળે?
ડિસેમ્બર 2025 ની જાહેરાત મુજબ વર્ગ-3 અને 4 ના ફિક્સ પગાર કર્મચારીઓને સમાન કેડરના ચાર્જ માટે 5% અને ઉપલી જગ્યાના ચાર્જ માટે 10% Charge Allowance મળશે.
Charge Allowance GR PDF Download
📥 7th Pay Charge Allowance GR – 08/11/2024પગર/102024/ઓ-360/પગાર એકમ (ચ) 📥 Charge Allowance પરિપત્ર – 26/12/2012 📥 વધારાનો હવાલો – સત્તા સોંપણી ઠરાવ – 28/02/2000Disclaimer: આ લેખ ગુજરાત સરકાર, નાણા વિભાગના તા. 28/02/2000, 26/12/2012 અને 08/11/2024 ના ઠરાવ/પરિપત્ર તથા જાહેર સમાચાર અહેવાલો પર આધારિત છે. ચોક્કસ દર અને તમારા કેસની પાત્રતા માટે મૂળ GR અને કચેરીની હિસાબી શાખાનું અર્થઘટન જ માન્ય ગણવું.
